Blog

12 Şubat 2009

Çocuklar İçin Doğa Eğitimi, Kuşlar

Kuşları tanıyor musunuz? “Evet”, dediğinizi duyuyorum. O zaman size bilmediğiniz bir soru sorayım. Peki, kuşlar nasıl yavruluyor? “Yuva kurup yumurtluyor”. Bunu da bildiniz. Peki, dünyada kaç kuş türü var? “….”. Bilemediniz, ama bu gayet normal çünkü dünyadaki kuş türlerinin sayısını bilmek sadece bilim adamlarının işi.

Kaç çeşit kuş türü var? Kuşlar neden göç eder?
Kuşlar dünyası 8000 farklı kuş türünden oluşuyor sevgili çocuklar. Ülkemiz kuşlar açısından çok zengin. Avrupa ve Asya’da yaşayan yaklaşık 400 kuş türüne Anadolu ev sahipliği yapıyor. Ancak unutmayın ki dünyada bulunan 8000 kuş türünün sadece 500 tanesi Avrupa’da görülüyor. Peki, ülkemizde neden bu kadar çok kuş türü var? Bunun nedenini anlamak için ilkbaharda ve sonbaharda oluşan kuş göçlerine bakmanız gerekiyor. Kuşlar yavrulamak için suyun, havanın temiz olduğu, ormanların sağlıklı ve besinin bol olduğu yerleri tercih ediyor. Bunu için yılda iki kez göç ediyorlar. Peki, bu göç yolları nereden geçiyor ve kuşlar bunu nasıl yapıyorlar? Kuşların göçlerini güneş, ay ve yıldızlara bakarak ve dünyanın manyetik alanını kullanarak yaptıkları biliniyor. Kuşlar bunu yaparken çeşitli göç yollarını kullanıyorlar. “Göç yolu nedir?”, dediğinizi duyar gibiyim. Basit bir örnekle bunu açıklayabiliriz. Isınan havanın yükseldiğini hepimiz biliyoruz. Yükselen bu hava akımları gökyüzünde birer sıcak hava nehri oluşturuyor. Bu nedenle göç eden kuşlar bu nehirleri kullanarak çok fazla güç harcamadan uzun mesafeleri kat edebiliyorlar. Ülkemiz bu anlamda çok şanslı. Bunun nedeni önemli iki sıcak hava nehrinin ülkemizden geçiyor olması. Bunlardan biri İstanbul boğazından bir diğeri Artvin üzerinden Afrika kıtasına ulaşıyor. Kuşlar göç ederken ülkemizde bulunan göller, akarsular, geniş ormanlar ve çayırlarda dinleniyor.

Kuşlar bizim gibi banyo yapar mı?
Kuşları tanımaya başlamadan önce şunları bilmenizde yarar var:
Canlılar dünyasında sadece kuşların tüyleri var. Kuşlar düzenli olarak her gün yıkanıyor ve tüylerini tarıyor.

Her kuş aynı hızda uçar mı?
Kuşların hızı kanat yapılarından kolaylıkla anlaşılabiliyor. Hızlı uçmak için sivri uçlu kanatlar gerekirken havada süzülerek uçmak için geniş kanatlar gerekiyor.
Kuşların da evi var mı?
Yavru kuşlar çıplak ve tüysüz olarak yumurtadan çıkıyor. Anne ve babalar yavruları uçuncaya kadar onları besliyor. Bu eğitim bazı durumlarda yavru uçtuktan sonrada devam ediyor.
Her kuş türü anne baba olmadan önce çeşitli gösteriler yaparak eş seçimi yapıyor. Burada temel amaç sağlıklı yavrular dünyaya getirmek. Yuva yapmayı bir sanat haline dönüştüren kuşlar olduğu gibi bazı kuşlar hiç yuva yapmıyor. Başka kuşların yuvalarını kullananlar olduğu gibi yumurtalarını korumak amacıyla çakıl taşlarını kullananlar da var.
Peki, bir soru sizlere. Neden kuşlar çakıl taşlarının arasını yuva olarak kullanıyor? Bunun nedenini anlamak çok kolay. Doğada en iyi savunma yolu gizlenmektir. Kuşların yumurtaları ve yeni doğan yavrular o kadar çakıl taşlarına benziyor ki neredeyse ayırt etmek imkânsız hale geliyor. Böylelikle yavruların yaşama şansı artmış oluyor.

Kuşlar dünyası çevreye nasıl uyum sağlıyor?
Tüm canlılarda olduğu gibi kuşlarda çevresel koşullara uyacak bir biçimde evrim göstermiştir. Gece ve gündüz avlanan yırtıcı kuşlar keskin gaga ve pençelere ve avını çok uzaklardan görebilme yetisine sahiptir. Bunun yanında böcekleri avlayanlar ise güçlü gagalara ve dallara iyi tutunan ayaklara sahip olmuşlardır. Suda yaşayan kuşlarsa yüzmeyi sağlayan perdeli ayaklara, suyun dışında kalmalarını sağlayan uzun bacaklara ve balık avlanmaya yarayan uzun sivri gagalara sahiptir.

Kuşlar yaşam ortamları olarak nereleri seçiyor?
Bazı kuşlar insanlara yakın yerleri yaşama alanı olarak seçiyor. Bunun nedeni besin ve yuva kuracak yerlerin insanlar tarafından oluşturulması. Örneğin, Baykuşlar köylere çok yakın yaşıyor. Bunun nedeni insan artıklarıyla beslenen farelerin çok olması ve evlerin çatılarının yuva kurmaya elverişli olması. Çünkü baykuşların temel besinini fareler oluşturuyor ve Baykuşlar insanlara büyük faydalar sağlıyor. Ormanlar ve kırlar gibi açık alanları tercih edenlerse, buralardaki çalılık, kayalık gibi alanları yuvalanma alanı olarak seçiyor. Bu alanlardaki böcekler, fareler ve meyveler kuşlara besin temin ediyor. Sulak alanlar ise su kuşlarına ev sahipliği yapıyor. Bu alanlardaki kurtçuklar, böcekler, balıklar su kuşlarına besin teşkil ediyor. Göllerin, çayırların, ormanların kısaca dünyanın sağlıklı kalabilmesi kuşların yaşam döngüsüne verdiği katkıyla mümkün olabiliyor. Doğada yırtıcı kuşlar diğer kuş türlerindeki artmayı dengede tuttuğu gibi tavşan, sincap fare gibi kemirgenlerin artmasına engel olarak bitkileri koruyor. Tohum ve meyvelerle beslenen kuşlar bunu yaparken hem çevreye zarar veren böcekleri temizliyor, hem de yabani bitkilerin tohumlarını taşıyarak bitkilerin yayılmasını sağlıyor. En önemlisi dünyaya şarkılarıyla güzellik katıyorlar.

Kuşları kim yok ediyor?
Oysa bizlere bu kadar yararlı olan bu hayvanların karşılaştığı tehlikeleri yine bizler yaratıyoruz. Nasıl mı? Kuşların yaşamak için temel gereksinimi olan ormanlar ve temiz alanlar onlara hem yuva hem de besin sağlıyor. Bu sayede yaşıyor yavruluyor ve türlerini devamlılığını sağlıyorlar. Oysa insanlar kuşların yaşam alanları olan bu yerleri yok ediyor. Ormanlar kesiliyor, sulak alanlar kurutuluyor ve bu alanlar dışında başka yerlere uyum sağlayamayan kuşlar gitgide azalıyor. Kuşların temel besinleri olan tohumlar zirai ilaçlarla kirleniyor,zehirli ilaçlar böcekleri yok ediyor, sulak alanlar sanayi artıkları boşaltılıyor ve bu alanlar yaşanamaz hale geliyor. Binlerce kuş türü göç ederlerken yorgun düştüklerinde insanlar tarafından avlanıyor.

Kuşlar için sizler neler yapabilirsiniz?
Onları ürkütmemek, korunmalarına yardımcı olmak sizin başlıca göreviniz olmalıdır. Onları daha iyi izleyebilmek için yapabileceğiniz birkaç şey var elbette. Küçük bir yemliği evinizin yakınlarındaki bir ağaca bağlayarak başlayabilirsiniz.Ekmek kırıklarıyla dolu bir fileyi odanızın penceresinden görebileceğiniz bir ağaca asabilirsiniz. Çevrenizde bitkilerin gelişmesine yardımcı olarak onlara yuva alanları oluşturabilirsiniz. En önemlisi yuvalarını gördüğünüzde yavrulara ve yumurtalara dokunmamalı onları rahatsız etmemelisiniz.

Kuşları en güzel doğal alanlarda gözleyebilirsiniz. Bunun için küçük birer dürbün edinin. Tanımadıklarınızı not alarak tanımlamak için gaga ve kanat şekillerini çizerek, daha sonra sayılarını ve türlerini not ederek, hangileri göçmen hangileri yerli bunu anlayabilirsiniz.
Kuşları tanıdıkça çok güzel olduklarını, yararlarını öğrenecek dünyayı nasıl güzelleştirdiklerini fark edeceksiniz.

Sevgili çocuklar her canlı değerlidir ve doğal dengenin korunmasına yardımcı olur. Dünya sadece insanların evi değil tüm canlıların evidir.

zati erbaş

Doğa ve Çocuk

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir